Gedrag & Ethologie · VWO Biologie
💡 Voorbeelden ✏️ Oefenvragen

Communicatie is het overbrengen van informatie van zender naar ontvanger, waarbij het gedrag van de ontvanger verandert. Dieren gebruiken visuele, akoestische, chemische en tactiele signalen.

Klik een communicatietype voor uitleg.

Karl von Frisch (Nobelprijs 1973) ontdekte dat honingbijen via dans de locatie van voedselbronnen communiceren aan nestgenoten.

Ronddans vs. zwaafdans

DansAfstandInformatie
Ronddans< 80 mVoedsel dichtbij — geen richting
Zwaafdans> 80 mRichting + afstand + kwaliteit gecodeerd

Codering in de zwaafdans

DanselementBetekenis
Hoek t.o.v. verticaalRichting t.o.v. de zon
Duur zwaaifaseAfstand (langer = verder)
Intensiteit zwaaienKwaliteit voedselbron
Geur op lichaamSoort bloem

Ritualisering van signalen

Communicatiesignalen zijn geëvolueerd vanuit functionele gedragingen via ritualisering — een beweging wordt geleidelijk omgevormd tot signaal.

Oorspronkelijk gedragGeritualiseerd signaalVoorbeeld
PoetsbewegingenBaltsritueelEenden: nepveerpoetsen als display
AanvalsbewegingenDreighoudingStekelbaars: kop naar beneden
VluchtenOnderwerpingshoudingWolf: buik tonen

Eerlijke vs. oneerlijke signalen

Zahavi-handicap: een kostbaar, belemmerend kenmerk is een eerlijk kwaliteitssignaal — alleen fitte individuen kunnen het betalen (bijv. pauwenstaart).